Audiogram uitleg: leer je gehoortest lezen
Complete gids over frequenties, decibels en wat je resultaten betekenen
Na een gehoortest krijg je van de audicien een audiogram te zien. Deze grafiek kan er op het eerste gezicht ingewikkeld uitzien met al die lijnen, kruisjes en cijfers. Maar een audiogram is eigenlijk heel logisch opgebouwd en met de juiste uitleg kun je het zelf lezen en begrijpen.
In dit uitgebreide artikel leggen we stap voor stap uit hoe je een audiogram leest, wat alle symbolen en termen betekenen, en wat de resultaten zeggen over je gehoor. Of je nu net een gehoortest hebt gehad of je wilt voorbereiden op een bezoek aan de audicien, na het lezen van dit artikel begrijp je precies wat je audiogram vertelt over je gehoor.
Wat is een audiogram?
Een audiogram is een grafische weergave van je gehoor. Het toont je gehoordrempel: het zachtste geluid dat je nog net kunt horen bij verschillende toonhoogtes. Het audiogram is het universele standaardformaat dat wereldwijd door audiologen en audiciens wordt gebruikt om gehoor te documenteren en te communiceren.
Het audiogram wordt gemaakt tijdens een toonaudiometrie, een onderdeel van de gehoortest. Hierbij zit je in een geluidsdichte cabine met een koptelefoon op. De audicien speelt pieptonen af op verschillende frequenties (toonhoogtes) en volumes. Elke keer dat je een toon hoort, geef je een signaal. Op die manier wordt voor elke frequentie bepaald wat het zachtste geluid is dat je nog kunt waarnemen.
Het resultaat van deze metingen wordt geplot in de grafiek die we het audiogram noemen. Door naar de vorm van de lijnen te kijken, kan de audicien veel aflezen over de aard en ernst van eventueel gehoorverlies. Het audiogram dient ook als basis voor het programmeren van hoortoestellen: de versterking wordt afgestemd op precies die frequenties waar jij ondersteuning nodig hebt.
💡 Wist je dat? Het audiogram werd in 1919 gestandaardiseerd en is sindsdien vrijwel onveranderd gebleven. Het is een van de meest gebruikte diagnostische tools in de gezondheidszorg en wordt wereldwijd op dezelfde manier gelezen en geïnterpreteerd.
Waarom is een audiogram belangrijk?
Het audiogram is om verschillende redenen een essentieel instrument in de gehoorzorg:
Objectieve meting
Terwijl subjectieve klachten als "ik hoor slecht in groepen" moeilijk te kwantificeren zijn, geeft het audiogram een objectieve, meetbare weergave van je gehoor. Het laat precies zien hoeveel gehoorverlies je hebt en op welke frequenties. Dit maakt het mogelijk om gehoorverlies te classificeren, te vergelijken met eerdere metingen, en de juiste behandeling te bepalen.
Basis voor hoortoestellen
Het audiogram is de blauwdruk voor het programmeren van hoortoestellen. De audicien gebruikt je audiogram om de versterking per frequentie in te stellen. Als je bijvoorbeeld vooral moeite hebt met hoge tonen, worden die frequenties extra versterkt terwijl de lage tonen minder of niet worden aangepast.
Veranderingen volgen
Door regelmatig een gehoortest te doen, kun je veranderingen in je gehoor over tijd volgen. Als je audiogrammen van verschillende jaren naast elkaar legt, zie je of en hoe snel je gehoor achteruitgaat. Dit helpt bij het maken van beslissingen over behandeling en het aanpassen van hoortoestellen.
Diagnose ondersteunen
De vorm van het audiogram kan hints geven over de oorzaak van gehoorverlies. Een plotselinge dip bij specifieke frequenties kan wijzen op lawaaiblootstelling, terwijl een geleidelijke afname naar de hoge tonen typisch is voor ouderdomsgehoorverlies. Het verschil tussen lucht- en botgeleiding helpt bepalen of het probleem in het middenoor of binnenoor zit.
Vergoedingen bepalen
In Nederland is de vergoeding voor hoortoestellen gekoppeld aan de ernst van je gehoorverlies, gemeten via het audiogram. De zorgverzekeraar gebruikt je audiogram om te bepalen in welke vergoedingscategorie je valt.
Frequenties uitgelegd (Hz)
De horizontale as van het audiogram toont de frequentie van geluid, gemeten in Hertz (Hz). Frequentie bepaalt de toonhoogte: hoe hoger de frequentie, hoe hoger de toon.
Wat is frequentie?
Geluid bestaat uit trillingen in de lucht. Frequentie geeft aan hoe vaak de lucht per seconde trilt. Een geluid van 1000 Hz betekent dat de lucht 1000 keer per seconde heen en weer beweegt. Hoe meer trillingen per seconde, hoe hoger wij de toon waarnemen.
Frequenties op het audiogram
Een standaard audiogram meet frequenties van 250 Hz tot 8000 Hz. Dit omvat het grootste deel van de voor mensen hoorbare frequenties. De geteste frequenties zijn meestal:
| Frequentie | Toonhoogte | Voorbeelden in dagelijks leven |
|---|---|---|
| 250 Hz | Zeer laag | Bromtoon van verkeer, lage mannenstem, dreun van muziek |
| 500 Hz | Laag | Normale mannenstem, klinkers in spraak |
| 1000 Hz | Midden | Normale spraak, telefoon beltoon, alarmtoon |
| 2000 Hz | Midden-hoog | Vrouwenstem, medeklinkers (s, f, t) |
| 4000 Hz | Hoog | Kinderstem, vogelgezang, piepjes van apparaten |
| 8000 Hz | Zeer hoog | Krekels, sommige muziekinstrumenten, piep van tinnitus |
Op het audiogram lees je de frequenties van links naar rechts: lage tonen links, hoge tonen rechts. Dit is net als een pianotoetsenbord, waar de lage noten links zitten en de hoge noten rechts. Als je grafiek aan de rechterkant naar beneden loopt, betekent dit dat je moeite hebt met hoge tonen. Dit is het meest voorkomende patroon bij ouderdomsgehoorverlies.
Decibels uitgelegd (dB)
De verticale as van het audiogram toont het volume of de geluidssterkte, gemeten in decibels (dB). De decibel is een logaritmische schaal, wat betekent dat elke 10 dB toename een verdubbeling van de waargenomen luidheid betekent.
De decibelschaal op het audiogram
Op het audiogram loopt de decibelschaal van boven naar beneden:
- Bovenaan (0-20 dB): Zeer zachte geluiden, normaal gehoor
- Midden (20-70 dB): Zachte tot normale gespreksvolumes
- Onderaan (70-120 dB): Harde tot pijnlijke geluiden
Let op: Contra-intuïtief zitten de zachte geluiden bovenaan en de harde geluiden onderaan. Hoe lager je gehoordrempel op de grafiek staat, hoe harder het geluid moet zijn voordat je het hoort, en dus hoe slechter je gehoor op die frequentie.
Decibels in het dagelijks leven
| Volume (dB) | Voorbeelden | Risico |
|---|---|---|
| 0-20 dB | Bladeren ritselen, ademhaling, fluisteren | Veilig |
| 30-50 dB | Rustige kamer, zacht gesprek, koelkast | Veilig |
| 50-70 dB | Normaal gesprek, kantoorlawaai, TV | Veilig |
| 70-85 dB | Stofzuiger, druk verkeer, restaurant | Mogelijk schadelijk bij langdurige blootstelling |
| 85-100 dB | Motorfiets, concert, grasmaaier | Schadelijk, gehoorbescherming nodig |
| 100-120 dB | Claxon, kettingzaag, vliegtuig opstijgen | Gevaarlijk, onmiddellijke schade mogelijk |
| 120+ dB | Sirene, geweerschot, vuurwerk dichtbij | Pijngrens, directe gehoorschade |
Symbolen op het audiogram
Op een audiogram worden verschillende symbolen gebruikt om de meetresultaten weer te geven. De symbolen zijn internationaal gestandaardiseerd, zodat audiologen en audiciens wereldwijd elkaars audiogrammen kunnen lezen.
Basissymbolen
- OO (cirkel, rood): Luchtgeleiding rechteroor. De rode lijn met cirkels toont je gehoordrempel via de lucht (normale gehoorweg via gehoorgang en trommelvlies).
- XX (kruis, blauw): Luchtgeleiding linkeroor. De blauwe lijn met kruisjes toont je gehoordrempel voor het linkeroor.
- << of â–³ (driehoek, rood): Botgeleiding rechteroor. Test het binnenoor direct, via een trillend apparaatje op het bot achter je oor.
- >> of â–¢ (vierkant, blauw): Botgeleiding linkeroor.
Aanvullende symbolen
- Pijltje naar beneden: Geeft aan dat er geen respons was bij het maximale testvermogen. Het gehoor is te slecht om te meten op die frequentie.
- S of vierkantje met S: Spraakaudiometrie resultaten, toont je spraakverstaan bij verschillende volumes.
- NR (No Response): Geen waarneembare respons, zelfs bij maximaal volume.
- Haakjes [ ]: Gemaskeerde metingen, waarbij het niet-geteste oor wordt "uitgeschakeld" met ruis om kruisgehoor te voorkomen.
Kleuren onthouden
Een handige ezelsbruggetje: rood = rechts (beide beginnen met "r"). Het linkeroor is dan automatisch blauw. Dit kleursysteem wordt wereldwijd gebruikt en helpt om snel te zien welke lijn bij welk oor hoort.
Luchtgeleiding vs. botgeleiding
Een volledig audiogram bevat metingen van zowel luchtgeleiding alsbotgeleiding. Het verschil tussen deze twee metingen geeft belangrijke informatie over waar in het gehoorsysteem een eventueel probleem zit.
Luchtgeleiding
Bij luchtgeleiding wordt geluid via een koptelefoon of oortje aangeboden. Het geluid reist door de lucht in de gehoorgang, laat het trommelvlies trillen, wordt doorgegeven via de gehoorbeentjes in het middenoor, en bereikt uiteindelijk het slakkenhuis (binnenoor). Luchtgeleiding test dus het hele gehoorsysteem: buitenoor, middenoor én binnenoor.
Botgeleiding
Bij botgeleiding wordt een klein trillend apparaatje (botgeleidingshoren) op het bot achter je oor (mastoïd) of op je voorhoofd geplaatst. De trillingen gaan direct door de schedel naar het binnenoor, waarbij het buiten- en middenoor worden overgeslagen. Botgeleiding test dus alleen het binnenoor en de gehoorzenuw.
Het air-bone gap
Het verschil tussen luchtgeleiding en botgeleiding wordt de "air-bone gap"(lucht-bot kloof) genoemd. Dit verschil is diagnostisch zeer waardevol:
Geen air-bone gap (lucht = bot)
Als lucht- en botgeleiding gelijk zijn, zit het probleem in het binnenoor (sensorineuraal gehoorverlies). Dit is het meest voorkomend bij ouderdomsgehoorverlies en lawaaiblootstelling.
Air-bone gap aanwezig (lucht slechter dan bot)
Als luchtgeleiding slechter is dan botgeleiding, zit het probleem in het buiten- of middenoor (conductief gehoorverlies). Dit kan komen door oorsmeer, vloeistof achter het trommelvlies, of problemen met de gehoorbeentjes. Conductief gehoorverlies is vaak behandelbaar.
Gemengd gehoorverlies
Als zowel lucht- als botgeleiding afwijkend zijn én er is een air-bone gap, spreek je van gemengd gehoorverlies: een combinatie van problemen in het middenoor én het binnenoor.
Gradaties van gehoorverlies
De ernst van gehoorverlies wordt geclassificeerd op basis van de gemiddelde gehoordrempel bij de spraakfrequenties (meestal 500, 1000, 2000 en 4000 Hz). De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert de volgende indeling:
| Drempel (dB) | Classificatie | Wat je kunt horen | Behandeling |
|---|---|---|---|
| 0-20 dB | Normaal | Alle geluiden, ook fluisteren | Geen behandeling nodig |
| 21-40 dB | Licht gehoorverlies | Normale spraak, moeite met fluisteren en op afstand | Hoortoestel kan helpen, niet altijd nodig |
| 41-55 dB | Matig gehoorverlies | Moeite met normale gesprekken, vooral in lawaai | Hoortoestel sterk aanbevolen |
| 56-70 dB | Matig-ernstig | Spraak moet luid zijn om verstaanbaar te zijn | Hoortoestel noodzakelijk |
| 71-90 dB | Ernstig gehoorverlies | Alleen zeer harde geluiden en geschreeuw | Krachtig hoortoestel nodig |
| 90+ dB | Zeer ernstig/doof | Vrijwel geen spraak verstaanbaar | Superkrachtig hoortoestel of cochleair implantaat |
💡 Belangrijk: De impact van gehoorverlies hangt niet alleen af van de ernst in decibels, maar ook van welke frequenties zijn aangedaan. Gehoorverlies in het spraakgebied (500-4000 Hz) heeft meer invloed op communicatie dan gehoorverlies in alleen de zeer hoge of lage frequenties.
Types gehoorverlies herkennen op het audiogram
De vorm van het audiogram kan hints geven over het type en de mogelijke oorzaak van gehoorverlies. Hier zijn de meest voorkomende patronen:
Hoogfrequent gehoorverlies (ski-slope)
Het audiogram loopt schuin naar beneden van links naar rechts, als een skihelling. De lage frequenties zijn relatief goed, maar de hoge frequenties zijn aangedaan. Dit is het meest voorkomende patroon bij:
- Ouderdomsgehoorverlies (presbyacusis)
- Chronische lawaaiblootstelling
- Sommige medicijnen (ototoxiciteit)
Klachten: Moeite met verstaan van vrouwen- en kinderstemmen, spraak klinkt onduidelijk of gemompeld, moeite in rumoerige omgevingen.
Vlak gehoorverlies
Alle frequenties zijn ongeveer even veel aangedaan. De lijn loopt horizontaal, maar lager dan normaal. Dit kan wijzen op:
- Aangeboren gehoorverlies
- Sommige erfelijke vormen
- Bepaalde infecties
Laagfrequent gehoorverlies (omgekeerde slope)
De lage frequenties zijn slechter dan de hoge frequenties. Dit is minder gebruikelijk en kan wijzen op:
- Ziekte van Ménière
- Plotseling gehoorverlies
- Sommige middenoorproblemen
Notch (dip bij 4000 Hz)
Een kenmerkende dip bij 4000 Hz (soms 3000 of 6000 Hz), terwijl omliggende frequenties relatief beter zijn. Dit wordt een "notch" of "4K-dip" genoemd en is typisch voor:
- Lawaaitrauma (acute of chronische blootstelling aan hard geluid)
- Knaltrauma (explosie, geweerschot)
Dit patroon is belangrijk om te herkennen omdat het wijst op vermijdbare schade.Gehoorbescherming kan verdere schade voorkomen.
Asymmetrisch gehoorverlies
Significant verschil tussen links en rechts (meer dan 15-20 dB verschil bij meerdere frequenties). Dit vereist altijd medische aandacht om uit te sluiten:
- Akoestisch neuroom (goedaardige tumor op de gehoorzenuw)
- Ziekte van Ménière (eenzijdig)
- Plotseling gehoorverlies
Het spraakgebied (spraakbanaan)
Op veel audiogrammen zie je een gebogen vorm getekend die het spraakgebied of de spraakbanaan aangeeft. Dit is het frequentie- en volumebereik waarin de meeste spraakklanken vallen.
Waarom is het spraakgebied belangrijk?
Het spraakgebied loopt ruwweg van 250 Hz tot 6000 Hz en van 20 dB tot 60 dB. Binnen dit gebied bevinden zich alle klanken van de menselijke spraak:
- Lage frequenties (250-500 Hz): Klinkers zoals oe, oo, aa. Deze geven volume en klankkleur aan spraak.
- Midden frequenties (500-2000 Hz): De meeste klinkers en sommige medeklinkers. Essentieel voor spraakverstaanbaarheid.
- Hoge frequenties (2000-6000 Hz): Medeklinkers zoals s, f, t, k, p. Deze geven helderheid en onderscheidend vermogen aan spraak.
Gehoorverlies en spraak verstaan
Als je gehoordrempel door het spraakgebied loopt, zul je moeite hebben met het verstaan van spraak. Typisch voorbeeld: bij hoogfrequent gehoorverlies hoor je wel dát iemand praat (de klinkers in de lage frequenties), maar je verstaat niet wát er gezegd wordt (de medeklinkers in de hoge frequenties). Woorden als "pak", "tak", "kak" en "sak" klinken dan allemaal hetzelfde.
Dit verklaart ook waarom mensen met gehoorverlies vaak zeggen: "Ik hoor je wel, maar ik versta je niet." Ze horen het geluid van de stem, maar missen de details die woorden onderscheidend maken.
Voorbeelden van audiogrammen
Hier zijn enkele typische audiogrampatronen met uitleg over wat ze betekenen:
Voorbeeld 1: Normaal gehoor
Patroon: Alle meetpunten liggen tussen 0 en 20 dB, vrij vlak over alle frequenties.
Betekenis: Uitstekend gehoor. Je kunt alle geluiden horen, van fluisteren tot vogelzang. Geen behandeling nodig, maar blijf je gehoor beschermen.
Voorbeeld 2: Mild hoogfrequent gehoorverlies
Patroon: Normaal bij 250-1000 Hz, geleidelijke afname naar 40 dB bij 4000-8000 Hz.
Betekenis: Typisch beginnend ouderdomsgehoorverlies. Je hebt mogelijk moeite met het verstaan van vrouwenstemmen, kinderstemmen, en spraak in rumoerige omgevingen. Een hoortoestel kan helpen maar is niet altijd nodig.
Voorbeeld 3: Matig gehoorverlies over alle frequenties
Patroon: Vrij vlakke lijn op ongeveer 50 dB over alle frequenties.
Betekenis: Je mist een groot deel van normale spraak. Gesprekken kosten veel energie en zijn in rumoerige omgevingen bijna onmogelijk. Een hoortoestel is sterk aan te bevelen.
Voorbeeld 4: Lawaaischade met 4K-notch
Patroon: Normaal gehoor bij lage frequenties, scherpe dip naar 60 dB bij 4000 Hz, weer iets beter bij 8000 Hz.
Betekenis: Kenmerkend patroon voor lawaaiblootstelling. Vaak te zien bij muzikanten, bouwvakkers, of militairen. Belangrijk om verder gehoorverlies te voorkomen met gehoorbescherming.
Voorbeeld 5: Conductief gehoorverlies
Patroon: Luchtgeleiding op 40 dB, maar botgeleiding normaal (0-15 dB). Duidelijke air-bone gap.
Betekenis: Het probleem zit in het buiten- of middenoor, niet in het binnenoor. Mogelijke oorzaken: oorsmeer, vloeistof achter trommelvlies, of otosclerose. Vaak behandelbaar met medicatie of operatie.
Wat gebeurt er na de audiogram?
Nadat je audiogram is gemaakt, bespreekt de audicien de resultaten uitgebreid met je. Afhankelijk van de uitkomst zijn er verschillende vervolgstappen mogelijk:
Bij normaal gehoor
Gefeliciteerd! De audicien adviseert wanneer een volgende controle zinvol is (afhankelijk van leeftijd en risicofactoren) en geeft tips om je gehoor te beschermen.
Bij gehoorverlies
De audicien bespreekt:
- De aard en ernst van je gehoorverlies
- Mogelijke oorzaken en of verwijzing naar een specialist nodig is
- Behandelopties, waaronder verschillende types hoortoestellen
- Kosten en vergoedingen
- Wat je kunt verwachten van een hoortoestel
Bij vermoeden van medische oorzaak
Bij bepaalde audiogrampatronen (bijvoorbeeld asymmetrisch gehoorverlies, plotselinge verandering, of onverklaarbare dip) kan de audicien je doorverwijzen naar een KNO-arts of audiologisch centrum voor aanvullend onderzoek.
Je gehoor laten testen?
Een gehoortest bij de audicien is gratis en vrijblijvend. Na de test krijg je je audiogram uitgelegd en weet je precies hoe je gehoor ervoor staat.
Vind een AudicienVeelgestelde vragen over het audiogram
Wat is een audiogram?
Een audiogram is een grafiek die de resultaten van een gehoortest weergeeft. Het toont je gehoordrempel: het zachtste geluid dat je kunt horen bij verschillende frequenties. Het audiogram is de standaard manier om gehoor te meten en te documenteren.
Hoe lees je een audiogram?
Op de horizontale as staan de frequenties (lage tonen links, hoge tonen rechts). Op de verticale as staat het volume in decibels (zachte geluiden bovenaan, harde onderaan). Je gehoordrempel wordt aangegeven met O voor het rechteroor (rood) en X voor het linkeroor (blauw). Hoe lager de symbolen op de grafiek, hoe slechter je gehoor op die frequentie.
Wat is normaal gehoor op een audiogram?
Normaal gehoor ligt tussen 0 en 20 decibel op alle frequenties. Als je gehoordrempel boven de 20 dB ligt, is er sprake van enige mate van gehoorverlies. De ernst wordt geclassificeerd als licht (21-40 dB), matig (41-55 dB), matig-ernstig (56-70 dB), ernstig (71-90 dB) of zeer ernstig (90+ dB).
Wat betekenen de symbolen op een audiogram?
De O (cirkel, rood) staat voor luchtgeleiding rechteroor, de X (kruis, blauw) voor luchtgeleiding linkeroor. Driehoekjes en vierkantjes worden gebruikt voor botgeleiding. Een ezelsbruggetje: rood = rechts (beide beginnen met "r").
Welke frequenties zijn belangrijk voor spraak verstaan?
De frequenties tussen 500 en 4000 Hz zijn het belangrijkst voor het verstaan van spraak. Dit wordt het spraakgebied of de spraakbanaan genoemd. Gehoorverlies in dit gebied maakt het moeilijk om gesprekken te volgen, vooral in rumoerige omgevingen.
Wat is het verschil tussen luchtgeleiding en botgeleiding?
Luchtgeleiding test het hele gehoorsysteem via koptelefoon (buitenoor, middenoor en binnenoor). Botgeleiding test alleen het binnenoor via een trillend apparaatje op de schedel. Door beide te vergelijken kan de audicien bepalen of een probleem in het middenoor of binnenoor zit.
Kan ik mijn audiogram zelf interpreteren?
Met de informatie in dit artikel kun je je audiogram globaal begrijpen. Maar voor een volledige interpretatie en advies over behandelopties is de expertise van een audicien of audioloog nodig. Zij kunnen alle nuances in je audiogram herkennen en relateren aan je persoonlijke situatie.
Hoe vaak moet ik een audiogram laten maken?
Bij klachten: direct. Preventief: vanaf 50 jaar elke 2-3 jaar, bij risicofactoren vaker. Als je hoortoestellen draagt, wordt jaarlijkse controle aanbevolen om veranderingen in je gehoor te monitoren en je hoortoestellen eventueel bij te stellen.
Conclusie
Een audiogram is een onmisbaar instrument in de gehoorzorg. Met de uitleg in dit artikel kun je je eigen audiogram lezen en begrijpen wat het zegt over je gehoor. Je weet nu wat frequenties en decibels betekenen, hoe je de symbolen moet interpreteren, en welke patronen wijzen op verschillende types gehoorverlies.
Onthoud: het audiogram is een startpunt voor een gesprek met je audicien. Zij kunnen de nuances interpreteren, je vragen beantwoorden, en je adviseren over de beste vervolgstappen voor jouw specifieke situatie.
Heb je nog geen recent audiogram? Vind een audicien bij jou in de buurt en maak een afspraak voor een gratis gehoortest. Binnen 30-45 minuten weet je precies hoe je gehoor ervoor staat.