Oorzaken van gehoorverlies

Hoe werkt je gehoor?

Om te begrijpen hoe gehoorverlies ontstaat, is het nuttig om eerst te weten hoe je gehoor werkt. Het gehoorsysteem is een ingenieus mechanisme dat geluidsgolven omzet in elektrische signalen die je hersenen kunnen interpreteren.

De reis van geluid

1. Buitenoor: De oorschelp vangt geluidsgolven op en leidt ze door de gehoorgang naar het trommelvlies.
2. Middenoor: Het trommelvlies trilt en geeft deze trillingen door aan drie kleine gehoorbeentjes (hamer, aambeeld en stijgbeugel). Deze versterken het geluid ongeveer 20 keer.
3. Binnenoor (cochlea/slakkenhuis): De trillingen worden doorgegeven aan vloeistof in het slakkenhuis. Hierin bevinden zich duizenden haarcellen die de trillingen omzetten in elektrische signalen.
4. Gehoorzenuw: De elektrische signalen worden via de gehoorzenuw naar de hersenen gestuurd.
5. Hersenen: De auditieve cortex interpreteert de signalen als herkenbare geluiden: spraak, muziek, waarschuwingssignalen.

Gehoorverlies kan ontstaan wanneer er een probleem optreedt in een van deze stappen. Afhankelijk van waar het probleem zit, spreken we van verschillende types gehoorverlies.

Types gehoorverlies

Gehoorverlies wordt geclassificeerd op basis van waar in het gehoorsysteem het probleem zit. Dit onderscheid is belangrijk omdat het bepaalt welke behandeling effectief is.

Conductief gehoorverlies

Bij conductief gehoorverlies is er een probleem met de geleiding van geluid door het buiten- of middenoor. Het geluid bereikt het binnenoor niet of verminderd. Dit type gehoorverlies is vaak tijdelijk en behandelbaar.

Oorzaken: Oorsmeer, vloeistof achter het trommelvlies (otitis media met effusie), geperforeerd trommelvlies, problemen met de gehoorbeentjes, otosclerose, aangeboren afwijkingen.

Kenmerken: Geluiden klinken zachter maar niet vervormd. Je eigen stem klinkt luider in je hoofd. Op het audiogram zie je een verschil tussen lucht- en botgeleiding (air-bone gap).

Sensorineuraal gehoorverlies

Bij sensorineuraal gehoorverlies is er schade aan het binnenoor (haarcellen) of de gehoorzenuw. Dit is het meest voorkomende type en is meestal permanent.

Oorzaken: Veroudering, lawaaiblootstelling, erfelijke factoren, ototoxische medicijnen, infecties, ziekte van Ménière.

Kenmerken: Geluiden zijn niet alleen zachter maar ook vervormd. Spraak klinkt onduidelijk of gemompeld. Moeite met verstaan in lawaai.Tinnitus komt vaak voor.

Gemengd gehoorverlies

Gemengd gehoorverlies is een combinatie van conductief en sensorineuraal gehoorverlies. Er zijn problemen in zowel het buiten-/middenoor als het binnenoor.

Neuraal gehoorverlies

Bij neuraal gehoorverlies zit het probleem in de gehoorzenuw of de auditieve verwerkingsgebieden in de hersenen. Dit is zeldzamer en vereist specialistische diagnostiek.

Ouderdomsgehoorverlies (presbyacusis)

Presbyacusis of ouderdomsgehoorverlies is de meest voorkomende oorzaak van gehoorverlies. Het is een geleidelijk proces dat meestal begint rond het 50e levensjaar en progressief toeneemt met de leeftijd.

Hoe ontstaat ouderdomsgehoorverlies?

Presbyacusis wordt veroorzaakt door natuurlijke slijtage en degeneratie van verschillende onderdelen van het gehoorsysteem:

• Haarcellen: De delicate haarcellen in het binnenoor verslijten en sterven af, te beginnen bij de cellen die verantwoordelijk zijn voor hoge frequenties.
• Stria vascularis: Dit weefsel voorziet de haarcellen van voedingsstoffen. Degeneratie leidt tot verminderde functie van haarcellen.
• Gehoorzenuw: Het aantal zenuwvezels neemt af met de leeftijd.
• Bloedvaten: Verminderde doorbloeding van het binnenoor door atherosclerose of andere vaataandoeningen.

Kenmerken van presbyacusis

• Geleidelijk begin, vaak onopgemerkt in het begin
• Treft meestal beide oren symmetrisch
• Begint bij de hoge frequenties (vrouwenstemmen, kinderstemmen, piepjes)
• Moeite met spraak verstaan, vooral in rumoerige omgevingen
• Gevoel dat anderen mompelen
• Vaak gepaard met tinnitus

Statistieken

Lees meer over gehoorverlies bij ouderen in ons gedetailleerde artikel.

Lawaaischade en geluidsblootstelling

Noise-Induced Hearing Loss (NIHL) of lawaaischade is de op een na meest voorkomende oorzaak van gehoorverlies, en de belangrijkste vermijdbare oorzaak. Het kan worden veroorzaakt door eenmalige blootstelling aan een extreem hard geluid (akoestisch trauma) of door langdurige blootstelling aan matig harde geluiden.

Hoe ontstaat lawaaischade?

Wanneer je wordt blootgesteld aan te hard geluid, worden de haarcellen in je binnenoor overbelast. Bij kortdurende blootstelling kunnen de haarcellen tijdelijk "uitgeput" raken, wat leidt tot tijdelijke gehoorvermindering (temporary threshold shift). Bij herhaalde of langdurige blootstelling raken de haarcellen permanent beschadigd of sterven ze af.

Gevarenzone: decibels en blootstellingsduur

Het risico op gehoorschade hangt af van zowel het geluidsniveau als de duur van de blootstelling. De regel is: hoe harder het geluid, hoe korter je eraan mag worden blootgesteld.

Risicogroepen voor lawaaischade

• Beroepsmatig: Bouwvakkers, fabrieksarbeiders, militairen, muzikanten, DJ's, piloten, kappers (föhn), horeca medewerkers
• Recreatief: Regelmatige concertgangers, motorrijders, jagers, frequente nachtclubgangers
• Jongeren: Overmatig gebruik van koptelefoons en oordopjes op hoog volume. WHO waarschuwt dat 1 miljard jongeren risico lopen op gehoorschade door onveilig luistergedrag

Herkennen van lawaaischade

Lawaaischade kenmerkt zich door een typisch patroon op het audiogram: een dip (notch) bij 4000 Hz of 6000 Hz. Je hebt mogelijk:

• Moeite met hoge tonen
• Tinnitus (vooral na blootstelling aan lawaai)
• Tijdelijke doofheid na een concert of evenement
• Moeite met spraak verstaan in rumoerige omgevingen

Erfelijk gehoorverlies

Genetische factoren spelen een belangrijke rol bij gehoorverlies. Erfelijk gehoorverlies kan aanwezig zijn bij de geboorte (congenitaal) of zich later in het leven ontwikkelen.

Congenitaal gehoorverlies

Ongeveer 1 tot 3 op de 1000 baby's wordt geboren met significant gehoorverlies. Van deze gevallen heeft 50-60% een genetische oorzaak. Genetisch gehoorverlies kan:

• Syndromaal zijn: Onderdeel van een breder syndroom met andere symptomen (bijv. Usher syndroom, Waardenburg syndroom)
• Niet-syndromaal zijn: Alleen gehoorverlies zonder andere symptomen (meest voorkomend)

Late-onset erfelijk gehoorverlies

Sommige genetische mutaties veroorzaken gehoorverlies dat pas later in het leven optreedt, soms pas op volwassen leeftijd. Dit verklaart deels waarom sommige mensen eerder en ernstiger ouderdomsgehoorverlies ontwikkelen dan anderen.

Genetische gevoeligheid

Je genetische achtergrond bepaalt ook hoe gevoelig je bent voor andere oorzaken van gehoorverlies. Sommige mensen zijn genetisch vatbaarder voor:

• Lawaaischade
• Ototoxische medicijnen
• Snellere progressie van ouderdomsgehoorverlies

Als gehoorverlies in je familie voorkomt, is het extra belangrijk om je gehoor regelmatig te laten testen en te beschermen.

Medicijnen die gehoor beschadigen (ototoxiciteit)

Meer dan 200 medicijnen zijn bekend als potentieel ototoxisch: schadelijk voor het gehoor. Deze medicijnen kunnen de haarcellen, gehoorzenuw of andere delen van het gehoorsysteem beschadigen.

Veelvoorkomende ototoxische medicijnen

Risicofactoren voor ototoxiciteit

• Hoge doses of langdurig gebruik
• Verminderde nierfunctie
• Combinatie van meerdere ototoxische medicijnen
• Bestaand gehoorverlies
• Genetische gevoeligheid
• Extreme leeftijden (zeer jong of oud)

Als je ototoxische medicijnen moet gebruiken, bespreek dan met je arts of gehoormonitoring zinvol is. Stop nooit zelf met voorgeschreven medicijnen zonder overleg.

Ziektes en medische aandoeningen

Verschillende ziektes en medische aandoeningen kunnen gehoorverlies veroorzaken of het risico erop verhogen.

Ziekte van Ménière

Een aandoening van het binnenoor gekenmerkt door aanvallen van draaiduizeligheid, gehoorverlies, tinnitus en een vol gevoel in het oor. Het gehoorverlies is aanvankelijk fluctuerend maar wordt vaak permanent.

Otosclerose

Abnormale botgroei in het middenoor waardoor de stijgbeugel vast komt te zitten en geen trillingen meer kan doorgeven. Veroorzaakt conductief gehoorverlies. Behandelbaar met een operatie (stapedectomie).

Akoestisch neuroom

Een goedaardige tumor op de gehoorzenuw. Veroorzaakt geleidelijk, eenzijdig gehoorverlies, vaak met tinnitus en soms evenwichtsproblemen. Asymmetrisch gehoorverlies op het audiogram is een reden voor verdere diagnostiek.

Diabetes mellitus

Mensen met diabetes hebben een 2 keer zo hoog risico op gehoorverlies. Hoge bloedsuikerspiegels kunnen de bloedvaten en zenuwen in het binnenoor beschadigen.

Hart- en vaatziekten

Het binnenoor is afhankelijk van een goede bloedvoorziening. Atherosclerose, hoge bloeddruk en andere vaataandoeningen kunnen de doorbloeding verminderen en zo bijdragen aan gehoorverlies.

Auto-immuunziekten

Aandoeningen zoals systemische lupus erythematosus (SLE), reumatoïde artritis en auto-immuun binnenoorziekte kunnen gehoorverlies veroorzaken doordat het immuunsysteem de eigen weefsels aanvalt.

Virale infecties

Bepaalde virussen kunnen het binnenoor beschadigen:

• Cytomegalovirus (CMV): Belangrijke oorzaak van congenitaal gehoorverlies
• Mazelen, bof, rodehond: Kunnen gehoorverlies veroorzaken (vaccinatie beschermt)
• Herpes zoster (gordelroos): Kan de gehoorzenuw aantasten (Ramsay Hunt syndroom)
• COVID-19: Er zijn meldingen van plotseling gehoorverlies na infectie

Plotseling gehoorverlies (SSHL)

Sudden Sensorineural Hearing Loss (SSHL) of plotseling gehoorverlies is een medisch spoedgeval waarbij je binnen enkele uren tot dagen significant gehoorverlies ontwikkelt, meestal in één oor. Het treft jaarlijks ongeveer 5-20 per 100.000 mensen.

Kenmerken van plotseling gehoorverlies

• Gehoorverlies van minimaal 30 dB in 3 opeenvolgende frequenties
• Ontwikkelt zich binnen 72 uur (vaak binnen enkele uren)
• Treft meestal één oor
• Vaak gepaard met tinnitus en/of duizeligheid
• Wordt soms opgemerkt bij het wakker worden

Mogelijke oorzaken

In de meeste gevallen (85-90%) wordt geen specifieke oorzaak gevonden (idiopathisch). Bekende oorzaken zijn onder andere:

• Virale infecties (herpes, griep, COVID-19)
• Vaatproblemen (verminderde doorbloeding van het binnenoor)
• Auto-immuunreacties
• Akoestisch neuroom (kleine kans, maar moet worden uitgesloten)
• Ziekte van Ménière
• Barotrauma

Prognose

Ongeveer een derde van de patiënten herstelt volledig, een derde herstelt gedeeltelijk, en een derde houdt permanent gehoorverlies. Vroege behandeling, jongere leeftijd, en minder ernstig initieel gehoorverlies zijn gunstige factoren voor herstel.

Oorinfecties en ontstekingen

Oorinfecties zijn een veelvoorkomende oorzaak van tijdelijk gehoorverlies, vooral bij kinderen. In de meeste gevallen herstelt het gehoor na behandeling, maar chronische of ernstige infecties kunnen permanent gehoorverlies veroorzaken.

Otitis media (middenoorontsteking)

Ontsteking van het middenoor, vaak met vochtophoping achter het trommelvlies. Zeer veel voorkomend bij kinderen. Veroorzaakt tijdelijk conductief gehoorverlies. Meestal geneest het vanzelf of met antibiotica, maar chronische of herhaalde infecties kunnen leiden tot:

• Beschadiging van het trommelvlies
• Aantasting van de gehoorbeentjes
• Cholesteatoom (goedaardige huidgroei in middenoor)
• Permanent gehoorverlies

Otitis externa (zwemmersoor)

Ontsteking van de gehoorgang. Kan tijdelijk gehoorverlies veroorzaken door zwelling en debris in de gehoorgang. Geneest meestal volledig met behandeling.

Labyrinthitis en vestibulaire neuritis

Ontsteking van het binnenoor (labyrinthitis) of de evenwichtszenuw (vestibulaire neuritis), vaak door een virale infectie. Kan plotseling gehoorverlies en ernstige duizeligheid veroorzaken. Het gehoor herstelt vaak niet volledig.

Fysiek trauma en verwondingen

Fysiek trauma aan het hoofd of de oren kan gehoorverlies veroorzaken:

Hoofdtrauma

Een klap op het hoofd, val of ongeluk kan het binnenoor of de gehoorzenuw beschadigen. Schedelfracturen die door het rotsbeen lopen (waar het binnenoor zich bevindt) zijn bijzonder risicovol.

Barotrauma

Schade door plotselinge drukveranderingen, bijvoorbeeld bij duiken, vliegen of explosies. Kan het trommelvlies scheuren of het binnenoor beschadigen.

Geperforeerd trommelvlies

Een scheur of gat in het trommelvlies door trauma, infectie of druk. Veroorzaakt conductief gehoorverlies. Geneest vaak vanzelf, soms is chirurgisch herstel nodig.

Akoestisch trauma

Plotselinge blootstelling aan een extreem hard geluid (explosie, geweerschot, vuurwerk dichtbij). Kan onmiddellijk permanent gehoorverlies veroorzaken.

Leefstijlfactoren

Je leefstijl heeft meer invloed op je gehoor dan je misschien denkt. Onderzoek toont steeds duidelijker aan dat bepaalde gewoonten het risico op gehoorverlies verhogen, terwijl een gezonde leefstijl je gehoor juist kan beschermen.

Roken

Rokers hebben een 70% hoger risico op gehoorverlies dan niet-rokers. Het verband is dosis-gerelateerd: hoe meer je rookt, hoe groter het risico. Nicotine en koolmonoxide verminderen de bloedtoevoer naar het binnenoor, beschadigen de haarcellen direct, en versterken de effecten van lawaaiblootstelling. Ook passief roken verhoogt het risico significant. Het goede nieuws: stoppen met roken vermindert het risico, hoewel het nooit helemaal terugkeert naar het niveau van nooit-rokers.

Overgewicht en obesitas

Overgewicht is geassocieerd met een verhoogd risico op gehoorverlies. Studies tonen een verband tussen hogere BMI en slechtere gehoordrempels. De oorzaak ligt waarschijnlijk in de negatieve effecten van obesitas op de bloedvaten: verminderde doorbloeding van het binnenoor, chronische laaggradige ontsteking, en een verhoogd risico op diabetes en hart- en vaatziekten die ook het gehoor beïnvloeden.

Gebrek aan beweging

Regelmatige lichaamsbeweging bevordert de bloeddoorstroming door het hele lichaam, inclusief het binnenoor. Studies tonen aan dat mensen die regelmatig bewegen (minimaal 150 minuten matige activiteit per week) minder snel gehoorverlies ontwikkelen dan sedentaire mensen. Cardiotraining is bijzonder gunstig voor de gezondheid van de bloedvaten die het binnenoor voeden.

Voeding

Een gezond voedingspatroon kan bijdragen aan het behoud van gehoor. Belangrijke voedingsstoffen voor gehoorondersteuning zijn:

• Omega-3 vetzuren: Vette vis, walnoten, lijnzaad - bevorderen de bloeddoorstroming en hebben ontstekingsremmende eigenschappen.
• Antioxidanten: Vitamines A, C, E en bètacaroteen beschermen tegen oxidatieve stress die haarcellen kan beschadigen.
• Foliumzuur: Tekorten zijn geassocieerd met gehoorverlies, vooral bij ouderen.
• Vitamine B12: Essentieel voor de gezondheid van zenuwen, inclusief de gehoorzenuw.
• Magnesium: Kan beschermen tegen lawaaigeïnduceerd gehoorverlies.
• Zink: Speelt een rol in het immuunsysteem van het binnenoor.

Het mediterrane dieet, rijk aan groenten, fruit, vis, olijfolie en noten, is geassocieerd met een lager risico op gehoorverlies.

Alcoholgebruik

Overmatig alcoholgebruik kan het binnenoor beschadigen en is geassocieerd met gehoorverlies. Alcohol is toxisch voor de haarcellen en kan de auditieve verwerking in de hersenen verstoren. Matig alcoholgebruik lijkt minder risicovol, maar chronisch overmatig drinken verhoogt het risico op gehoorproblemen significant.

Stress

Chronische stress kan bijdragen aan gehoorverlies via verschillende mechanismen: verhoogde bloeddruk, verminderde doorbloeding, en ontstekingsreacties. Stress is ook een bekende trigger voor tinnitus. Stressmanagement door ontspanning, meditatie of mindfulness kan indirect je gehoorondersteunen.

Gehoorverlies voorkomen

Hoewel niet alle oorzaken van gehoorverlies te voorkomen zijn, kun je veel doen om je gehoor te beschermen:

Bescherm tegen lawaai

• Draag gehoorbescherming bij lawaai boven 85 dB
• Houd het volume van muziek op maximaal 60% via koptelefoon
• Neem regelmatig pauzes bij lawaaiige activiteiten
• Kies voor noise-cancelling koptelefoons zodat je minder volume nodig hebt
• Houd afstand tot luidsprekers op concerten en evenementen

Leefstijlaanpassingen

• Stop met roken
• Beweeg regelmatig
• Eet gezond met veel groenten, fruit en vis
• Houd je gewicht op peil
• Beheer chronische aandoeningen zoals diabetes en hoge bloeddruk

Regelmatige controle

• Laat je gehoor regelmatig testen, vooral vanaf 50 jaar
• Bespreek ototoxische medicijnen met je arts
• Neem oorklachten serieus en zoek tijdig hulp

Veelgestelde vragen over oorzaken van gehoorverlies