Tinnitus en oorsuizen

Wat is tinnitus?

Tinnitus is het waarnemen van geluid zonder dat er een externe geluidsbron is. Het woord komt van het Latijnse "tinnire", wat "rinkelen" betekent. Mensen met tinnitus horen geluiden die anderen niet kunnen horen, zoals piepen, suizen, zoemen, ruisen, fluiten, of brommen.

Belangrijk om te begrijpen is dat tinnitus geen ziekte is, maar een symptoom. Het is een teken dat er iets veranderd is in je gehoorsysteem. Dit kan van alles zijn: van tijdelijke blootstelling aan hard geluid tot gehoorverlies, stress, of een onderliggende medische aandoening.

Hoe voelt tinnitus?

Tinnitus wordt door iedereen anders ervaren. Sommige mensen horen een hoge, constante pieptoon; anderen horen een laag gezoem of brommen. Het geluid kan constant aanwezig zijn of komen en gaan. Het kan in één oor zitten, in beide oren, of lijken alsof het van binnen in het hoofd komt.

Veelvoorkomende beschrijvingen van tinnitus-geluiden zijn:

• Piepen: Een hoge, fluitende toon
• Suizen: Een constant ruisgeluid, als van wind
• Zoemen: Een laag, brommerig geluid
• Ruisen: Als van stromend water of regen
• Klikken: Ritmische klikkende geluiden
• Pulseren: Een ritmisch geluid dat meebeweegt met je hartslag

Soorten tinnitus

Tinnitus wordt op verschillende manieren ingedeeld, afhankelijk van de oorzaak, duur en aard van het geluid:

Subjectieve vs. objectieve tinnitus

Acute vs. chronische tinnitus

• Acute tinnitus: Korter dan 3 maanden aanwezig. Verdwijnt vaak vanzelf of met behandeling van de onderliggende oorzaak.
• Subacute tinnitus: Aanwezig tussen 3 en 12 maanden.
• Chronische tinnitus: Langer dan 12 maanden aanwezig. Gaat meestal niet volledig weg, maar kan wel beheersbaar worden met therapie.

Pulserende tinnitus

Pulserende (of pulsatiele) tinnitus is een bijzondere vorm waarbij het geluid ritmsich is en meepulseert met je hartslag. Dit kan wijzen op een vasculaire (bloedvat-gerelateerde) oorzaak en verdient altijd medisch onderzoek om ernstige oorzaken uit te sluiten.

Oorzaken van tinnitus

Tinnitus kan vele oorzaken hebben. Soms is de oorzaak duidelijk aan te wijzen, maar vaak is het een combinatie van factoren. De meest voorkomende oorzaken zijn:

Gehoorverlies

De meest voorkomende oorzaak van tinnitus is gehoorverlies. Wanneer de haarcellen in het binnenoor beschadigd raken (door ouderdom, lawaai, of andere factoren), kunnen de hersenen dit interpreteren als een geluidssignaal. Ongeveer 90% van de mensen met chronische tinnitus heeft ook enige mate van gehoorverlies.

Lawaaiblootstelling

Blootstelling aan harde geluiden is een belangrijke oorzaak van tinnitus. Dit kan eenmalig zijn (een explosie, concert) of chronisch (werken in een lawaaierige omgeving, langdurig luisteren naar luide muziek). Lawaaischade beschadigt de haarcellen permanent en veroorzaakt vaak zowel gehoorverlies als tinnitus.

Oorsmeer en oorinfecties

Een prop oorsmeer kan druk op het trommelvlies veroorzaken en tinnitus geven. Oorinfecties kunnen ook tijdelijk tinnitus veroorzaken. Het goede nieuws: na verwijdering van het oorsmeer of behandeling van de infectie verdwijnt de tinnitus meestal.

Medicijnen

Sommige medicijnen kunnen tinnitus veroorzaken of verergeren. Dit noemen we ototoxische (oorschadelijke) medicijnen. Voorbeelden zijn:

• Hoge doses aspirine of andere NSAIDs
• Bepaalde antibiotica (aminoglycosiden)
• Sommige chemotherapie-medicijnen
• Bepaalde diuretica (plasmiddelen)
• Sommige antidepressiva
• Kinine (tegen malaria)

Overleg altijd met je arts als je vermoedt dat medicijnen je tinnitus veroorzaken. Stop nooit zelf met medicatie.

Medische aandoeningen

Verschillende medische aandoeningen kunnen tinnitus veroorzaken:

• Ziekte van Ménière: Aandoening van het binnenoor met tinnitus, gehoorverlies, drukgevoel en duizelingen
• Otosclerose: Abnormale botgroei in het middenoor
• Akoestisch neuroom: Goedaardige tumor op de gehoorzenuw
• Hoge bloeddruk: Kan pulserende tinnitus veroorzaken
• Schildklierproblemen: Zowel hyper- als hypothyreoïdie
• Diabetes: Kan het binnenoor aantasten
• Kaakproblemen (TMD): Problemen met het kaakgewricht

Stress en vermoeidheid

Hoewel stress en vermoeidheid zelden de directe oorzaak zijn van tinnitus, kunnen ze bestaande tinnitus flink verergeren. Omgekeerd kan tinnitus ook stress en slaapproblemen veroorzaken, wat een vicieuze cirkel creëert.

Hoofd- en nekletsel

Trauma aan het hoofd of de nek kan het binnenoor, de gehoorzenuw, of de hersendelen die geluid verwerken beschadigen, wat kan leiden tot tinnitus. Whiplash, hersenschudding, en andere hoofdletsels zijn bekende oorzaken.

Leeftijd en ouderdomsgehoorverlies

Presbyacusis of ouderdomsgehoorverlies is een veel voorkomende oorzaak van tinnitus bij ouderen. Naarmate we ouder worden, slijten de haarcellen in het binnenoor, wat zowel gehoorverlies als tinnitus kan veroorzaken. Tinnitus komt het meest voor bij mensen boven de 60 jaar.

Andere oorzaken

Minder voorkomende maar mogelijke oorzaken van tinnitus zijn onder meer:

• Bloedarmoede (anemie)
• Allergieën
• Hersenaandoeningen zoals multiple sclerose
• Lyme-ziekte
• Fibromyalgie
• Overmatig cafeïnegebruik

Symptomen en klachten

Het hoofdsymptoom van tinnitus is natuurlijk het horen van geluiden die er niet zijn. Maar tinnitus kan ook leiden tot verschillende bijkomende klachten:

Directe symptomen

• Constant of intermitterend geluid (piepen, suizen, zoemen, etc.)
• Geluid in één oor, beide oren, of "in het hoofd"
• Wisselende luidheid en toonhoogte
• Verergering in stille omgevingen

Bijkomende klachten

• Slaapproblemen: Moeilijk inslapen door het geluid, vooral in de stilte van de nacht
• Concentratieproblemen: Moeite met focussen op werk of gesprekken door het afleidende geluid
• Stress en angst: Zorgen over de tinnitus, angst dat het erger wordt of nooit weggaat
• Depressieve gevoelens: Vooral bij ernstige, langdurige tinnitus
• Prikkelbaarheid: Geïrriteerd zijn door het constante geluid
• Sociale isolatie: Vermijden van sociale situaties door moeite met verstaan of de stress van tinnitus

Impact op het dagelijks leven

De impact van tinnitus varieert enorm van persoon tot persoon. Voor sommigen is het slechts een mild ongemak dat ze nauwelijks opmerken. Voor anderen kan het een ernstige belasting zijn die alle aspecten van het leven beïnvloedt:

• Werk: Concentratieproblemen kunnen de productiviteit verminderen, vooral bij taken die focus vereisen. Sommige mensen moeten van baan wisselen of minder uren werken.
• Relaties: De onzichtbare aard van tinnitus maakt het moeilijk voor anderen om te begrijpen wat je doormaakt. Dit kan leiden tot misverstanden en frustratie in relaties.
• Vrije tijd: Activiteiten die eens plezierig waren, zoals naar concerten gaan of in rustige omgevingen relaxen, kunnen lastig worden.
• Algemeen welzijn: De constante aanwezigheid van geluid kan uitputtend zijn en invloed hebben op je energie en stemming.

Het goede nieuws is dat de meeste mensen met de juiste ondersteuning en behandeling leren omgaan met hun tinnitus. Na verloop van tijd raakt het brein gewend aan het geluid (habituatie), waardoor het minder op de voorgrond staat.

Diagnose en onderzoek

Als je aanhoudende tinnitus hebt, is het verstandig om dit te laten onderzoeken. De huisarts kan je doorverwijzen naar een KNO-arts of direct naar een audicien.

Wat kun je verwachten bij onderzoek?

• Anamnese: Vragen over je klachten, wanneer ze begonnen, welk geluid je hoort, triggerfactoren, medicijngebruik, en je medische voorgeschiedenis.
• Lichamelijk onderzoek: Inspectie van de oren, controle op oorsmeer, infecties, of afwijkingen aan het trommelvlies.
• Gehoortest (audiogram): Een uitgebreide gehoortest om te bepalen of er gehoorverlies is en zo ja, in welke frequenties.
• Tinnitusmeting: Het bepalen van de frequentie en luidheid van je tinnitus door deze te matchen met testtonen.
• Tympanometrie: Test van de middenoorfunctie en het trommelvlies.

Aanvullend onderzoek

In sommige gevallen is aanvullend onderzoek nodig:

• Bloedonderzoek: Om aandoeningen zoals schildklierproblemen, bloedarmoede, of diabetes uit te sluiten.
• MRI-scan: Bij eenzijdige tinnitus of vermoeden van een akoestisch neuroom.
• CT-scan: Bij vermoeden van botafwijkingen of vasculaire problemen.
• Vaatonderzoek: Bij pulserende tinnitus.

Behandelmogelijkheden

Hoewel er voor de meeste vormen van chronische tinnitus geen "genezing" bestaat, zijn er vele effectieve behandelingen die de hinder verminderen en de kwaliteit van leven verbeteren:

Behandeling van de onderliggende oorzaak

Als de oorzaak van je tinnitus te achterhalen is, richt de behandeling zich daarop. Voorbeelden:

• Oorsmeer verwijderen
• Oorinfectie behandelen
• Medicatie aanpassen (in overleg met arts)
• Behandelen van onderliggende aandoening (bloeddruk, schildklier)

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT is de meest effectief bewezen therapie voor tinnitus. Het doel is niet om de tinnitus weg te nemen, maar om je reactie erop te veranderen. Je leert:

• Negatieve gedachten over tinnitus te herkennen en bij te stellen
• Je aandacht te verleggen van de tinnitus
• Ontspanningstechnieken toe te passen
• Slaaphygiëne te verbeteren
• Copingstrategieën te ontwikkelen

Studies tonen aan dat CGT de ervaren hinder van tinnitus significant kan verminderen, ook al verandert het volume niet.

Tinnitus Retraining Therapie (TRT)

TRT combineert counseling met geluidstherapie. Het doel is habituatie: je hersenen trainen om de tinnitus te negeren, zoals je ook achtergrondgeluiden (verkeer, airconditioning) negeert. De behandeling duurt meestal 12-24 maanden.

Geluidstherapie

Het gebruik van externe geluiden om de tinnitus te maskeren of de aandacht ervan af te leiden:

• Maskering: Geluid dat de tinnitus "overstemt" (witte ruis, natuurgeluiden)
• Partial masking: Zachter geluid dat de tinnitus niet volledig maskeert maar wel verzacht
• Notched sound therapy: Muziek waaruit de frequentie van je tinnitus is gefilterd, wat de hersenen kan helpen minder op die frequentie te focussen

Medicatie

Er bestaat geen medicijn dat tinnitus geneest. Wel kunnen medicijnen helpen bij bijkomende klachten zoals angst, depressie of slaapproblemen. Bespreek dit met je huisarts.

Hoortoestellen en tinnitus

Bij veel mensen met tinnitus speelt gehoorverlies een rol. In dat geval kan een hoortoestel dubbel helpen: zowel voor het gehoor als voor de tinnitus.

Hoe helpt een hoortoestel bij tinnitus?

• Omgevingsgeluiden versterken: Door beter te horen worden omgevingsgeluiden luider, wat de tinnitus automatisch maskeert. De tinnitus wordt minder opvallend tegenover de versterkte omgeving.
• Minder luisterinspanning: Wanneer je minder moeite hoeft te doen om te verstaan, is er minder stress en vermoeidheid, wat tinnitus kan verergeren.
• Hersenstimulatie: Het gehoorsysteem krijgt weer input, wat kan helpen de "fantoomgeluiden" van tinnitus te verminderen.

Hoortoestellen met tinnitus-masker

Veel moderne hoortoestellen hebben een ingebouwde tinnitus-maskeer functie. Deze speelt rustgevende geluiden af (witte ruis, oceaangeluid, of andere therapiegeluiden) die je via een app kunt aanpassen. Dit combineert gehoorversterking met geluidstherapie in één apparaat.

Zelfhulp en coping strategieën

Naast professionele behandeling zijn er veel dingen die je zelf kunt doen om beter om te gaan met tinnitus:

Achtergrondgeluid gebruiken

In stilte valt tinnitus extra op. Gebruik achtergrondgeluid om de stilte te vullen:

• Een ventilator of luchtbevochtiger in de slaapkamer
• Tinnitus-apps met witte ruis of natuurgeluiden
• Zachte achtergrondmuziek
• Een speciaal tinnitus-geluidsgenerator

Stressmanagement

Stress maakt tinnitus vaak erger. Technieken die kunnen helpen:

• Ademhalingsoefeningen en meditatie
• Yoga of tai chi
• Regelmatige lichaamsbeweging
• Mindfulness
• Hobby's en afleiding

Slaaphygiëne

Goed slapen is essentieel maar kan lastig zijn met tinnitus. Tips:

• Vaste slaaptijden aanhouden
• Geen cafeïne 's avonds
• Rustgevend achtergrondgeluid in de slaapkamer
• Ontspannende bedtijdroutine
• Slaapkamer donker en koel houden

Leefstijlaanpassingen

• Cafeïne beperken: Kan tinnitus verergeren bij sommige mensen
• Alcohol matigen: Overmatig alcoholgebruik kan tinnitus versterken
• Stoppen met roken: Roken verslechtert de doorbloeding van het binnenoor
• Gezond eten: Een gezonde bloeddruk en circulatie zijn gunstig
• Gehoor beschermen: Voorkom verdere schade met gehoorbescherming

Steungroepen en lotgenotencontact

Praten met anderen die tinnitus hebben kan enorm helpen. Je kunt ervaringen delen, tips uitwisselen, en merken dat je niet alleen bent. De Tinnitus Vereniging Nederland organiseert lotgenotenbijeenkomsten en biedt informatie en ondersteuning. Online forums en sociale media groepen kunnen ook waardevolle bronnen zijn voor tips en emotionele steun.

Apps en technologische hulpmiddelen

Er zijn verschillende apps beschikbaar die kunnen helpen bij het omgaan met tinnitus:

• Geluidstherapie apps: Apps die witte ruis, natuurgeluiden, of aangepaste therapiegeluiden afspelen om de tinnitus te maskeren of te verzachten.
• Ontspannings-apps: Begeleide meditaties en ademhalingsoefeningen speciaal ontwikkeld voor mensen met tinnitus.
• Slaap-apps: Geluidslandschappen om in te slapen ondanks tinnitus.
• CBT-apps: Cognitieve gedragstherapie oefeningen die je zelf kunt doen op je smartphone.

Sommige hoortoestelfabrikanten bieden ook apps aan die specifiek ontwikkeld zijn voor tinnitus-ondersteuning en werken samen met hun hoortoestellen voor optimale resultaten.

Wanneer naar de arts?

Niet alle tinnitus vereist medisch ingrijpen, maar in sommige situaties is onderzoek wel belangrijk. Ga naar de huisarts als:

Belangrijk: Plotseling gehoorverlies in combinatie met tinnitus is een spoedgeval. Zoek binnen 24-48 uur medische hulp, want vroege behandeling vergroot de kans op herstel.

Tinnitus voorkomen

Niet alle vormen van tinnitus zijn te voorkomen, maar je kunt het risico wel verkleinen:

Bescherm je gehoor

Lawaaischade is een van de belangrijkste vermijdbare oorzaken van tinnitus:

• Draag gehoorbescherming bij concerten, festivals, en evenementen
• Beperk het volume van koptelefoons en oordopjes (max 60% volume, max 60 min)
• Gebruik gehoorbescherming bij lawaaierig werk of hobby's
• Geef je oren rust na blootstelling aan hard geluid

Gezonde leefstijl

• Beweeg regelmatig voor goede bloedcirculatie
• Houd een gezond gewicht aan
• Stop met roken
• Beperk alcohol en cafeïne
• Beheer stress effectief

Regelmatige gehoorcontroles

Laat regelmatig je gehoor controleren, vooral als je ouder wordt of regelmatig aan lawaai blootgesteld wordt. Vroege detectie van gehoorverlies maakt behandeling effectiever.

Veelgestelde vragen over tinnitus