Cochleair Implantaat: Voor Wie en Hoe Werkt Het?

Wat is een cochleair implantaat?

Een cochleair implantaat is een elektronisch medisch hulpmiddel dat bestaat uit twee delen: een uitwendig deel (de spraakprocessor, die achter het oor wordt gedragen) en een inwendig deel (het implantaat, dat chirurgisch onder de huid wordt geplaatst).

Het fundamentele verschil met een hoortoestel is dat een hoortoestel geluid versterkt en aflevert aan de nog aanwezige haarcellen. Een CI daarentegen omzeilt de haarcellen volledig. Het zet geluid om in elektrische impulsen die rechtstreeks de gehoorzenuw stimuleren. Hierdoor kan een CI effectief zijn bij mensen bij wie de haarcellen zo ernstig beschadigd zijn dat een hoortoestel geen bruikbaar geluid meer kan bieden.

Hoe werkt een CI?

De werking van een cochleair implantaat verloopt in vijf stappen:

• Stap 1 - Geluid opvangen: de microfoon in de spraakprocessor vangt omgevingsgeluid op, net als een hoortoestel.
• Stap 2 - Geluid verwerken: de spraakprocessor analyseert het geluid en zet het om in een digitaal patroon van elektrische signalen. Geavanceerde algoritmen filteren achtergrondgeluid en benadrukken spraak.
• Stap 3 - Signaal verzenden: het digitale signaal wordt draadloos (via een magneet door de huid) verzonden van de uitwendige zendspoel naar het inwendige implantaat.
• Stap 4 - Elektrisch stimuleren: het implantaat decodeert het signaal en stuurt elektrische impulsen via een elektrodebundel die in het slakkenhuis (cochlea) is geplaatst.
• Stap 5 - Hersenen interpreteren: de elektrische impulsen stimuleren de gehoorzenuw, die de signalen naar de hersenen stuurt waar ze als geluid worden waargenomen.

De elektrodebundel bevat typisch 12 tot 22 elektroden, elk verantwoordelijk voor een ander frequentiebereik. De elektroden aan de basis van het slakkenhuis stimuleren hoge tonen, die aan de top lage tonen, wat het natuurlijke tonotopische principe van het oor nabootst.

Voor wie is een CI geschikt?

In Nederland gelden de volgende richtlijnen voor cochleaire implantatie:

Volwassenen

• Ernstig tot zeer ernstig perceptief gehoorverlies aan beide oren (gemiddeld gehoorverlies van 70 dB of meer)
• Onvoldoende spraakverstaanbaarheid met optimaal aangepaste hoortoestellen (minder dan 50% op spraakaudiometrie in stilte)
• Geen medische contra-indicaties voor de operatie
• Realistische verwachtingen en motivatie voor het revalidatietraject

Kinderen

• Ernstig tot zeer ernstig perceptief gehoorverlies aan beide oren
• Onvoldoende spraak- en taalontwikkeling ondanks optimaal aangepaste hoortoestellen
• Bij voorkeur implantatie voor de leeftijd van 2 jaar (hoe jonger, hoe beter de taalontwikkeling). Lees meer in ons artikel over gehoorverlies bij kinderen.
• Ouders gemotiveerd voor intensieve revalidatie en logopedie

Uitbreidende criteria

De criteria voor CI worden geleidelijk verruimd. Tegenwoordig komen ook mensen met eenzijdige doofheid of matig-ernstig gehoorverlies in aanmerking wanneer hoortoestellen onvoldoende resultaat geven. Ook bilaterale implantatie (een CI aan beide oren) wordt steeds vaker toegepast, vooral bij kinderen, vanwege de voordelen voor richtinghoren en verstaan in lawaai.

Het CI-traject: van verwijzing tot revalidatie

Het CI-traject is een zorgvuldig proces dat meerdere maanden in beslag neemt:

• Verwijzing: via de audicien, KNO-arts of audioloog naar een CI-centrum (in Nederland zijn er 4: UMC Utrecht, LUMC Leiden, MUMC Maastricht en UMCG Groningen).
• Vooronderzoek (2-4 weken): uitgebreide gehoortests, CT-scan of MRI van het binnenoor, medische beoordeling, psychologische screening en verwachtingsgesprekken.
• Teambespreking: een multidisciplinair team (KNO-arts, audioloog, logopedist, maatschappelijk werker) beslist of een CI de beste optie is.
• Operatie: de implantatie zelf (zie hieronder).
• Activatie (4-6 weken na operatie): de spraakprocessor wordt voor het eerst ingeschakeld en afgesteld.
• Revalidatie (6-12+ maanden): intensieve auditieve training en logopedie om het brein te leren luisteren met het CI.
• Langdurige nazorg: jaarlijkse controles, bijstelling van de spraakprocessor, en vervanging van onderdelen wanneer nodig.

De operatie

De CI-operatie wordt uitgevoerd onder algehele narcose en duurt gemiddeld 2 tot 3 uur. De chirurg maakt een incisie achter het oor, creëert een klein uitsparing in het schedelbot voor het implantaat, en voert de elektrodebundel voorzichtig in het slakkenhuis.

De operatie is een routine-ingreep met een hoog slagingspercentage. De meeste patiënten gaan dezelfde dag of de dag na de operatie naar huis. Mogelijke maar zeldzame complicaties zijn infectie, duizeligheid, smaakverandering of een tijdelijke aangezichtszenuwverlamming. Het operatielitteken is klein en wordt bedekt door het haar.

Belangrijk: na de operatie hoort de patiënt nog niets. Het implantaat wordt pas 4 tot 6 weken later geactiveerd, wanneer de wond volledig is genezen.

Revalidatie en aanpassing

De revalidatie na een CI is minstens zo belangrijk als de operatie zelf. Het brein moet leren om de elektrische signalen van het CI te interpreteren als herkenbare geluiden. Dit is een geleidelijk proces. Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over gehoortraining en auditieve revalidatie.

De eerste weken

Bij de activatie klinkt geluid door het CI anders dan verwacht. Veel CI-dragers beschrijven het als metalig, robotachtig of piepend. Spraak is in het begin moeilijk te verstaan. Dit is normaal en verbetert geleidelijk naarmate het brein zich aanpast.

De eerste maanden

In de eerste 3 tot 6 maanden worden regelmatig afstellsessies (mappings) gehouden, waarbij de audioloog de instellingen van de spraakprocessor optimaliseert. Daarnaast volgt de CI-drager auditieve training en logopedie. De meeste vooruitgang in spraakverstaanbaarheid wordt in deze periode geboekt.

Langetermijn

Na het eerste jaar stabiliseert het gehoor met het CI doorgaans. Jaarlijkse controles en periodieke bijstelling van de spraakprocessor blijven nodig. De uitwendige spraakprocessor wordt gemiddeld elke 5 tot 7 jaar vervangen door een nieuwer model met verbeterde technologie. Het inwendige implantaat is ontworpen om een leven lang mee te gaan.

Verwachte resultaten

De resultaten van cochleaire implantatie variëren, maar zijn over het algemeen zeer positief:

• Kinderen: kinderen die voor hun tweede levensjaar een CI krijgen, ontwikkelen in de meeste gevallen een spraak- en taalniveau dat vergelijkbaar is met horende leeftijdgenoten. Hoe jonger de implantatie, hoe beter het resultaat.
• Volwassenen met recente doofheid: volwassenen die eerder normaal hoorden en recent doof zijn geworden, behalen meestal binnen 6 tot 12 maanden goede spraakverstaanbaarheid, vaak 70-90% in stilte.
• Volwassenen met langdurige doofheid: mensen die jarenlang doof zijn geweest, hebben een langere aanpassingsperiode en behalen gemiddeld lagere scores, maar ervaren toch significante verbetering in communicatie en kwaliteit van leven.

Factoren die het resultaat beïnvloeden zijn: de duur van het gehoorverlies voor implantatie, de leeftijd bij implantatie, de conditie van de gehoorzenuw, de motivatie en inzet bij de revalidatie, en of er eerder hoortoestellen zijn gebruikt.

Leven met een CI

Een CI is geen genezing, maar een hulpmiddel dat het mogelijk maakt om weer te horen. Hier zijn praktische aspecten van het dagelijks leven met een CI:

• Sport: de meeste sporten zijn mogelijk. Het uitwendige deel wordt bij contactsporten en zwemmen verwijderd. Sommige merken bieden waterbestendige processors.
• Slapen: het uitwendige deel wordt 's nachts afgedaan. Je hoort dan niets, wat betekent dat je een wekker met trilalarm nodig hebt.
• MRI-scan: moderne implantaten zijn MRI-compatibel tot een bepaalde veldsterkte (meestal 1.5 of 3 Tesla). Overleg altijd vooraf met het CI-centrum.
• Telefoon en Bluetooth: moderne spraakprocessors hebben Bluetooth-connectiviteit voor direct streamen van telefoon, muziek en TV.
• Omgevingsgeluid: een CI helpt ook bij het waarnemen van alarmen, deurbellen en verkeer, wat de veiligheid vergroot.

Veelgestelde vragen