Gehoortraining en Auditieve Revalidatie

Wat is auditieve revalidatie?

Auditieve revalidatie is een breed begrip dat alle activiteiten omvat die gericht zijn op het verbeteren van de communicatiemogelijkheden van mensen met gehoorverlies. Het is meer dan alleen gehoortraining en kan de volgende componenten bevatten:

• Gehoortraining: gerichte oefeningen om het brein te trainen in het herkennen en onderscheiden van geluiden, spraakklanken en woorden.
• Hoortoestel- of CI-aanpassing: het optimaal instellen van je hooroplossing in samenwerking met de audicien of audioloog.
• Logopedie: behandeling gericht op spraakverstaanbaarheid, liplezen en communicatievaardigheden.
• Communicatiestrategieen: technieken om gesprekken beter te volgen, ook in moeilijke luistersituaties.
• Psychosociale ondersteuning: begeleiding bij het omgaan met de emotionele en sociale gevolgen van gehoorverlies. Lees meer hierover in ons artikel over gehoor en mentale gezondheid.
• Hulpmiddelen: advies over aanvullende technologie zoals FM-systemen, ringleidingen en streaminghulpmiddelen.

Waarom is gehoortraining belangrijk?

Wanneer je jarenlang minder goed hoort, veranderen je hersenen. De auditieve cortex, het hersengebied dat geluid verwerkt, ontvangt minder prikkels en wordt minder actief. Dit proces heet auditieve deprivatie. Andere hersengebieden, zoals die voor visuele verwerking, nemen deels de ruimte over.

Wanneer je dan een hoortoestel of CI krijgt, ontvangen je hersenen plotseling weer een vloed aan geluidsinformatie. Maar het verwerkingssysteem is niet meer in topvorm. Geluiden klinken anders dan je herinnering. Spraak is er wel, maar het verstaan kost meer moeite. Achtergrondgeluiden die je jarenlang niet hoorde, zijn plotseling luid en storend.

Gehoortraining helpt je hersenen om:

• Spraakklanken opnieuw te herkennen en te onderscheiden
• Achtergrondgeluid te filteren en te negeren
• Sneller en met minder inspanning te verstaan
• Geluid vanuit verschillende richtingen te lokaliseren
• Te wennen aan het nieuwe geluidsbeeld van je hooroplossing

Onderzoek toont aan dat mensen die actief gehoortraining volgen, significant betere spraakverstaanbaarheidsscores behalen dan mensen die alleen een hoortoestel dragen zonder training. Dit geldt zowel voor hoortoesteldragers als voor CI-gebruikers.

Gehoortraining bij hoortoestellen

Als je voor het eerst hoortoestellen krijgt, of na een lange periode zonder hoortoestellen opnieuw begint, volg je een aanpassingstraject:

Week 1-2: Wennen aan geluid

• Draag je hoortoestellen in een stille omgeving (thuis)
• Luister bewust naar alledaagse geluiden: de klok, de koelkast, je eigen voetstappen
• Voer een-op-een gesprekken in een stille kamer
• Draag de hoortoestellen 4-6 uur per dag, bouw geleidelijk op

Week 3-4: Meer uitdaging

• Luister naar de radio, televisie of podcasts
• Probeer groepsgesprekken met 2-3 personen
• Ga naar buiten met je hoortoestellen: verkeer, natuur, winkels
• Draag de hoortoestellen de hele dag

Week 5-12: Uitbreiden en verfijnen

• Bezoek drukke omgevingen: restaurants, feestjes, vergaderingen
• Telefoneer met je hoortoestellen
• Gebruik de verschillende programma's van je hoortoestel voor verschillende situaties
• Bespreek je ervaringen met je audicien voor bijstellingen

Revalidatie na cochleaire implantatie

De revalidatie na een cochleair implantaat is intensiever en duurt langer dan bij hoortoestellen, omdat het brein moet leren om een volledig nieuw type geluidssignaal te interpreteren.

Het revalidatietraject omvat doorgaans:

• Reguliere afstellsessies: in het eerste jaar elke 2-4 weken, daarna minder frequent. De audioloog optimaliseert de instellingen van de spraakprocessor.
• Wekelijkse logopedie: gericht op spraakherkenning, liplezen, en communicatievaardigheden.
• Dagelijkse thuisoefeningen: 30-60 minuten per dag luisteroefeningen.
• Geluidsdagboek: bijhouden welke geluiden je herkent en welke je nog moeilijk vindt.
• Gestructureerde luisteroefeningen: van eenvoudig (geluiden onderscheiden) naar complex (spraak verstaan in lawaai).

Praktische oefeningen voor thuis

Naast professionele begeleiding kun je zelf veel doen om je luistervaardigheden te verbeteren:

Geluidsherkenning

• Sluit je ogen en probeer omgevingsgeluiden te benoemen: verkeer, vogels, huishoudelijke apparaten
• Luister naar bekende nummers en probeer de tekst te volgen
• Laat iemand verschillende voorwerpen laten vallen en raad welk voorwerp het is

Spraakverstaanbaarheid

• Luister naar een audioboek terwijl je meeleest met het gedrukte boek
• Kijk een programma met ondertiteling, schakel daarna de ondertiteling uit en probeer het zonder te volgen
• Laat iemand woorden of zinnen voorlezen terwijl je niet kijkt, en herhaal wat je hoort
• Oefen met spraak-in-ruis: laat achtergrondgeluid zacht meedraaien terwijl je een gesprek voert

Telefoneren

• Begin met korte telefoongesprekken met bekende personen
• Gebruik een luidsprekerfunctie of Bluetooth-verbinding met je hoortoestel
• Bouw geleidelijk op naar onbekende bellers en langere gesprekken

Communicatiestrategieen

Naast gehoortraining zijn er praktische strategieen die het verstaan in het dagelijks leven aanzienlijk verbeteren:

• Positionering: ga met je gezicht naar de spreker zitten. In een restaurant: kies een rustig hoekje en ga met je rug naar de muur.
• Verlichting: zorg dat het gezicht van de spreker goed verlicht is, zodat je gezichtsuitdrukkingen en eventueel liplezen kunt gebruiken.
• Afstand: blijf binnen 2 meter van de spreker voor optimale verstaanbaarheid.
• Wees open: vertel je gesprekspartner dat je slechthorend bent en wat helpt (langzamer praten, niet schreeuwen, gezicht naar je toe).
• Bevestig: herhaal kernpunten van wat je hebt verstaan om misverstanden te voorkomen.
• Visuele aanwijzingen: gebruik liplezen, gebaren en gezichtsuitdrukkingen als aanvulling op het gehoorde.

Apps en hulpmiddelen

Er zijn diverse digitale hulpmiddelen beschikbaar voor gehoortraining:

• LACE (Listening and Communication Enhancement): een evidence-based online trainingsprogramma met dagelijkse oefeningen van 30 minuten.
• Angel Sound: gratis oefenprogramma ontwikkeld voor CI-gebruikers, ook geschikt voor hoortoesteldragers.
• AB Listening Room: gratis luisteroefeningen van Advanced Bionics, een CI-fabrikant.
• HearCoach: app met luisteroefeningen in verschillende moeilijkheidsgraden.
• FM-systemen: draadloze microfoons die spraak rechtstreeks naar je hoortoestel sturen, ideaal voor vergaderingen en lessen.
• Ringleidingen en streamers: brengen geluid van TV, telefoon of computer direct naar je hoortoestel.

Veelgestelde vragen